گنجشكى كه در علاج سنگ كليه بيان كرديم و آنچه همراهش ذكر شد ، در علاج سنگ مثانه نيز بسيار خوبند . در علاج سنگ مثانه بهتر آن است داروى سنگ برانداز را از راه تزريق مورد استفاده قرار دهند . اگر در حالتى كه بيمار سنگ مثانه دارد ، بولش بند آمد و امكان نداشت كه آن را شق كنى ، يعنى مانعى در راه بود يا ترس و بيم نگذاشت ، برخى از اطباء در چنين حالتى وسيلهء نشتر شق كوچكى در ميان مقعد و بيضه ايجاد مىكنند و لولهء باريكى در آن داخل كرده و بول را از راه آن لوله بيرون مىآورند و بيمار را از مرگ حتمى نجات مىدهند . هرچند بيمار از اين عمل بسيار رنج مىبرد ، امّا چاره چيست . اگر داروها مفيد واقع نشدند و ناگزير از دريدن و بريدن بود ، بايد كسى اين كار را انجام دهد كه به خوبى حالت و چگونگى مثانه را بشناسد و در تشريح مثانه آگاه و ماهر باشد . بايد بداند در كدام جاى از گلوگاه مثانه آوندهاى آب پشت هستند و به مثانه پيوسته‌اند . بايد بداند جاى شريانها در كجاى مثانه است . بايد جاى مادهء گوشتين را بداند كه مبادا از نادانى و عدم مهارت زيانى به آلات تناسلى برساند يا سبب نزيف خون شود يا ناسورى را به وجود آورد كه قابل علاج نباشد . بايد طبيب معالج - كه اين عمل را انجام مىدهد - قبل از عمل بيمار را بر پشت بخواباند و روده و مثانه را باندپيچى كند . با اين‌همه من اين عمل شق كردن را خطرى بزرگ مىدانم و هرگز آن را تجويز نمىكنم . امّا اگر از عمل شق كردن ناگزير باشى ، بايد دستوراتى را كه مىدهم كاملا اجرا كنى ! بايد يك صندلى آماده كرده و بيمار بر صندلى بنشيند . پرستارى بيايد و دستش را زير هر دو زانوى بيمار قرار دهد . آنگاه جاى شق كردن را در نظر بگير . قبل از نشتر زدن بايد جاى سنگ را در مثانه معلوم كرده و آن را در جايى كه هست حبس كنى ، به طورى كه اگر بيمار مرد يا دختر دوشيزه است ، انگشت در مقعدش فرو كنى و اگر زن است و بكارت ندارد ، در دهانهء زهدانش فرو كن تا به سنگ مثانه مىرسد . از بالا با دست ديگر سنگ را در دست بفشر و آن را با فشار دست از بالا و از راه مراق و ناف پايين بياور تا به نزديك دهانهء مثانه مىرسد . آنگاه دقت كن سنگ را چنان هول دهى كه به اندازهء يك دانه جو يا يك مو از درز دور تر قرار گيرد ، نبايد به هيچ وجه كارى كنى يا غفلت ورزى و سنگ مستقيما درز را شق كند و بيرون آيد كه اگر سنگ مستقيما از درز بيرون آيد خوب نيست و بلكه خطر مرگ بيمار را در پيش دارد . و نبايد از دفع و كنترل كردن سنگ غفلت ورزى و سنگ خود به خود از درز بيرون آيد ، كه در اين حالت درز گشاد مىشود و علاج‌پذير نيست . حال اگر سنگ را با مهارت و هشيارى كامل سر درز آوردى و ديدى كه درز جاى نيشتر تنگ است و سنگ به آسانى از آن بيرون نمىآيد خودت با نيشتر جاى خروج سنگ را كمى گشادتر كن . اين دوباره شق كردن بايد در حالتى اجرا شود كه مطمئن باشى شق كردن بار دوم سبب درد بسيار شديد نمىشود و گردن مثانه پيچ نمىخورد و بيمار از نا و نيرو نمىافتد و از حركت كردن و سخن گفتن باز نمىماند و افسردگى و پژمردگى به چشم و پلكهاى بيمار سرايت نمىكند . در صورتى عمل فوق صحيح است كه يقين داشته باشى عوارض گفته شده رخ نمىدهد چه در غير اين صورت همين‌كه شكاف زدى ، بيمار فورا مىميرد . بعدا شق كردن را طورى انجام ده كه كمى تمايل به طرف ميان دو دندهء كمر